MA course Engendering Judaism

Gender and Religion: Engendering the Study of Judaism

Course description:

According to scholar Miriam Peskowitz, "the Enlightenment fantasy of a universal human subject who is unified, seamless and coherent is both culturally pervasive and false". In it gender is identified with "natural" sex differences rather than a cultural product. In this course we will first introduce the concept of gender studies. We will next examine the ways in which the field of Jewish Studies (like most other fields of study) has long been situated in an engendered discourse including the construction of categories and practices for envisioning sexual difference in the Jewish past. These categories will be subjected to criticism and new ways of looking at Jewish texts (mystical, philosophical, historical/religious) discussed.


Jewish Marriage Contract

Course objectives:

In depth study of several important cultural fields of the Jewish tradition (religious practice, philosophy, mysticism/spirituality, politics) highlighting gender questions from different angles. It will be shown that these fields are not only illustrative for the Jewish tradition, but for any gendered field of human culture.


prof. dr J. Frishman,
dr H.W. Sneller,

Weekly Schedule

Week 1

8 February 2012, 9-11 am, Eyckhof 2, room 004

Course instructor: Frishman


Subject: Introduction to Gender Studies; Gender and Religion

Assignment: Laura Lee Downs, Writing Gender History (Hodder Arnold 2007), Introduction (pp. 1-8), ch. 1(pp. 9-19), ch. 5 (pp. 55-72), ch. 6 (pp. 73-87); Miriam Peskowitz, “Engendering Jewish Religious History”, in: Miriam Peskowitz and Laura Levitt (eds.), Judaism since Gender (Routledge 1997), ch. 1 (pp. 17-39).

Week 2

15 February 2012, 9-11 am, Eyckhof 2, room 004

Course instructor: Frishman

Subject: Rabbinic Judaism: the Invention of the Jewish Man (and the Consequences for Women)

Assignment: Daniel Boyarin, Unheroic Conduct. The Rise of Heterosexuality and the Invention of the Jewish Man (University of California Press 1997), ch. 3 “Rabbis and their Pals” (pp. 127-150); Miriam Peskowitz, Spinning Fantasies: Rabbis, Gender and History (University of California Press 1997), ch. 1-3; *Daniel Boyarin, Unheroic Conduct, ch. 4; *Miriam Peskowitz, Spinning Fantasies, remaining chapters.   


Week 3 22 February 2012, 9-11 am, Eyckhof 2, room 004

Course instructor: Frishman

Subject: Men, Women and the Covenant of Circumcision

Assignment: Shaye Cohen, Why Aren’t Jewish Women Circumcised? Gender and Covenant in Judaism (University of California Press 2005), ch. 5, “The Celebration of Manhood” (pp. 111-142) and ch. 7 “True Faith and the Exemption of Women” (pp. 174-190); Robin Judd, Contested Rituals. Circumcision, Kosher Butchering, and Jewish Political Life in Germany1843-1933 (Cornell University Press 2007), ch. 1 “The Circumcision Questions in the German Speaking Lands, 1843-1857” (pp. 21-57). * Shaye Cohen, Why Aren’t Jewish Women Circumcised?, ch. 4 & 6; * Robin Judd, Contested Rituals, ch. 2-3.   


Week 4

29 February 2012, 9-11 am, Eyckhof 2, room 004

Course instructor: Frishman

Subject: Muskeljudentum: Zionism and Gender

Assignment: Daniel Boyarin, Unheroic Conduct, ch. 7, “The Colonial Drag: Zionism, Gender, and Mimicry” (pp. 271-312); *David Biale, “Zionism as an Erotic Revollution”, in: H. Eilberg-Schwartz (ed.), People of the Body. Jews and Judaism from an Embodied Perspective (SUNY Press 1992), ch. 11 (pp. 283-308); *Sharon Gillerman, “Kraftmensch Siegmund Breitbart: Interpretationen des jüdischen Körpers”, in: Michael Brenner and Gideon Reuveni (eds), Emanzipation durch Muskelkraft. Juden und Sport in Europa (Vandenhoeck & Ruprecht 2006) ch. 5 (pp. 68-80); *Lesley Hazleton, “Israeli Women: Three Myths”, in Susannah Heschel (ed.), On Being a Jewish Feminist (Schocken Books 1983) 65-87.




Week 5

7 March 2012, 9-11 am, Eyckhof 2, room 004

Course instructor: Frishman

Subject: Women and Religious Practice in Modernity: the Limitations of Tradition

 Assignment: Michael Meyer, “Women in Thought and Practice of the European Jewish Reform Movement”, in: Marion Kaplan and Deborah Dash Moore (eds.), Gender and Jewish History. The Modern Jewish Experience (Indiana University Press 2011), ch. 9 (pp. 139-157); Judith Plaskow, Standing Again at Sinai. Judaism from a Feminist Perspective (Harper & Row 1990) ch. 3 “Israel: Toward a New Concept of Community” (pp. 76-106) and ch. 4 “God: Reimaging the Unimaginable” (pp. 121-146); *Marion Kaplan, The Making of the Jewish Middle Class (Oxford University Press), Introduction (pp. 3-19) and ch. 2 (pp. 64-84); *Benjamin Maria Baader, Gender, Judaism and Bourgeois Culture in Germany, 1800-1870 (Indiana University Press 2006), pp. 99-133 & 184-211; *David Ellenson, “Berman Orthodox Rabbinical Writings on the Jewish Textual Education of Women”, in: Marion Kaplan and Deborah Dash Moore (eds.), Gender and Jewish History, ch. 10 (pp. 158-169).   


Week 6

14 March 2012, 9-11 am, Eyckhof 2, room 004

Course instructor: Frishman


Subject: Gender and Assimilation

Assignment: Paula Hyman, Gender and Assimilation in Modern Jewish History. The Roles and Presentation of Women (University of Washington Press 1995), ch. 1 (pp. 10-49); *rest of the book.


21 March 2012, 9-11 am, Eyckhof 2, room 004


Week 7 N.B. this week is scheduled instead of April 18th

Course instructor: Sneller


Subject: Philosophy: Engendered metaphysics


Assignment: Hava Tirosh-Samuelson (ed.), Women and Gender in Jewish Philosophy (Indiana University Press 2004), chs. 7 & 2; *Spinoza, Ethica book I: appendix + book III: until proposition IV (included).


N.B. There will be no class on March 28 2012  


Week 8

April 4 2012, 9-11 am, Eyckhof 2, room 004

Course instructor: Sneller


Subject: Philosophy: Engendered ethics


Assignment: Hava Tirosh-Samuelson, chs. 8 & 3; *Spinoza, Ethica book V: until proposition X (included).   


Week 9

April 11 2012, 9-11 am, Eyckhof 2, room 004

Course instructor: Sneller


Subject: Philosophy: Engendered politics


Assignment: Hava Tirosh-Samuelson, chs. 9 & 4; *Karl Marx, ‘Zur Judenfrage’, in: Die Frühschriften, Hsg. S. Landshut, Stuttgart, Alfred Kröner Verlag, 1964, pp.171-207, zie:



Week 10

April 25 2012, 9-11 am, Eyckhof 2, room 004

Course instructor: Sneller


Subject: Mysticism: Androgeneity

Assignment: Moshe Idel, Kabbalah and Eros (Yale University Press 2005), ch. 2; *Zohar, The Book of Splendor. Basic Readings from the Kabbalah. Ed. by Gershom Scholem, New York, Schocken Books, 1977 (1949), pp. 3-20 (several parts on Genesis)   


Week 11

May 2 2012, 9-11 am, Eyckhof 2, room 004

Course instructor: Sneller


Subject: Mysticism: Eros

Assignment: Moshe Idel, ch. 4; *Moshe Idel, Studies in Ecstatic Kabbalah, New York, SUNY, 1988, Ch. 7 (‘Hitbodedut as Concentration in Ecstatic Kabbalah’)   


Week 12

May 9 2012, 9-11 am, Eyckhof 2, room 004

Course instructor: Sneller


Subject: Mysticism: Cosmoeroticism


Assignment: Moshe Idel, ch. 5; *idem Conclusive Remarks and Appendix



  *Articles preceded by a * star serve as additional reading for the student who will be making a presentation on the subject of the week.




Students will be graded on the basis of an oral presentation in class (35%), to be selected from one of the weekly topics to be discussed, and a final paper (65%).


seminar Staff/Students 2012 Godsdienstfilosofie/Ethiek, Sociale Wetenschappen, Godsdienstwetenschappen

Seminar Staff/Students spring semester 2012 Godsdienstfilosofie/Ethiek, Sociale Wetenschappen, Godsdienstwetenschappen

Antonio Damasio, Looking for Spinoza. Joy, Sorrow, and the Feeling Brain (vert. Het gelijk van Spinoza. Vreugde, verdriet en het voelende brein)


Antonio Damasio (born February 25, 1944 in Lisbon, Portugal) is David Dornsife Professor of Neuroscience at the University of Southern California, where he heads USC’s Brain and Creativity Institute and Adjunct Professor at the Salk Institute. Prior to taking up his posts at USC, in 2005, Damasio was M.W. Van Allen Professor and Head of Neurology at the University of Iowa Hospitals and Clinics. His career at Iowa lasted from 1976 to 2005.

Besides being a well-known researcher in several areas of neurology and neuroscience, Damasio is the author of several best-selling books which describe his scientific thinking. "As a leading neuroscientist, Damasio has dared to speculate on neurobiological data, and has offered a theory about the relationship between human emotions, human rationality, and the underlying biology." (source: wikipedia)


Drs. Annemarie van Stee (

Dr. Rico Sneller (


First meeting


Wednesday 1 February 3-5pm Vrieshof 1/006


Ch. 1


Annemarie van Stee

Second meeting


Wednesday 29 February 3-5 pm board room


Ch. 2


Annefieke Bonants

Third meeting


Wednesday 28 March 3-5pm Vrieshof 1/001


Ch. 3


Afra Wamsteker

Fourth meeting


Wednesday 4 April 3-5pm board room


Ch. 4


Maartje Valk

Fifth meeting


Wednesday 11 April 3-5pm board room


Ch. 5


Hans Hamburger

Sixth meeting


Wednesday 2 May 3-5pm board room


Ch. 6


 Jeroen van Es

Seventh meeting


Wednesday 16 May 3-5pm board room


Ch. 7


 Ruud Hilkman

minisymposium Filosofie en spiritualiteit 10 februari 2012

Filosofie en Spiritualiteit

10 februari 2012

De ziel in therapie

Tegenwoordig is spiritualiteit een officiële categorie in de definitie van gezondheid zoals die door de The World Health Organisation wordt gehanteerd: gezondheid als dynamiek van fysiek, mentaal, spiritueel en sociaal welbevinden. In Nederland vindt tweederde van de bevolking dat reguliere en betrouwbare alternatieve behandelwijzen samen moeten gaan in een integrale gezondheidszorg. Na een filosofische bespiegeling over de verdwijning en de terugkeer van het zielsbegrip, worden in dit mini-symposium vier alternatieve behandelwijzen gepresenteerd waarin spiritualiteit en de ziel centraal staan.


Universiteit Leiden, Pieter de la Courtgebouw, zaal SB45, Wassenaarseweg 52, Leiden (Achter station CS, zie hier).





vrijdag 10 februari 2012


11:00 – 17:00  uur (Let op: vervroegde aanvangstijd)


€ 5,- te voldoen bij entree.

NB: voor studenten en medewerkers van de UL is de toegang gratis



11:00 uur Prof. dr. Hans Gerding (dagvoorzitter)

Opening en welkom

11.15 uur Dr. Gerard Visser

Van substantie naar resonantie.

Over het lot van het zielsbegrip in filosofie en wetenschap

Het zielsbegrip is in filosofie en wetenschap geleidelijk gestorven. Voeling ermee keert vanaf het einde van de 19e eeuw in de filosofie terug en dat vooral in het kader van de rehabilitatie van affectiviteit en individualiteit. Maar voltrekt ditzelfde zich tegenwoordig niet minstens zo krachtig, zo niet sterker binnen alternatieve therapieën?

12:00 uur Drs. Trees van Ewijk (reïncarnatietherapie)

Laat het verleden los

Over een retour naar een vorig leven van onze ziel. Als je het verleden los kunt laten, kan je meer in het hier en nu leven. Dát is het doel van reïncarnatietherapie.
In deze therapie gaat men er van uit dat niet alleen ervaringen uit ons huidige leven nog grip op ons kunnen hebben, maar ook ervaringen uit een vorig leven, waarin onze ziel in een ander lichaam op aarde leefde.

12:45 uur Lunch (de mensa is open)

13:45 uur Henk Visser (kinesiologie)

Onbekende en ongekende mogelijkheden van kinesiologie

Met kinesiologie kunnen we met dat ongrijpbare fenomeen, onze ziel, communiceren! Het is een effectieve manier om zonder veel praten het contact met de ziel te herstellen, te verbeteren of te verdiepen. Met kinesiologie wordt eerst het lichaam in balans gebracht. Vervolgens zorgt de creatieve verbeelding voor de benodigde antwoorden voor herstel van binnenuit. Twaalf zielskwaliteiten spelen hierbij een belangrijke rol.

14:30 uur Drs. Stella Lackore (creatieve therapie)

Hand – Hoofd – Hart: voedsel voor de ziel

Na mijn ‘Werdegang’ wordt mijn werk als creatief therapeut beeldend bij de GGZ Kinderen & Jeugd belicht: intake, observatie en evaluatie en het werk van de jongeren. Een intermezzo van 10 minuten: zelf ervaren, observeren of beschrijven. Tenslotte: mensbeeld en de spirituele en transpersoonlijke ontwikkeling.

15:15 uur Thee pauze

15:45 uur Drs. Jos Olgers (hypnotherapie)

Hypnotherapie: Heling door communicatie met het onbewuste

Hypnose kan gebruikt worden om toegang tot het onbewuste te verkrijgen en om de onbewuste inhouden en processen te leren kennen. Aan de hand van voorbeelden wordt ingegaan op onbewust handelen, onbewuste lichaamsprocessen en op hypnotische trance. Bij dit alles ligt de nadruk op de therapeutische mogelijkheden die hypnose biedt.

16:30 uur Forumdiscussie

17:00 uur Einde (borrel in café De Koets)

Voorafgaande registratie is niet vereist maar wordt wel op prijs gesteld:
Filosofie en spiritualiteit is an initiatief van prof. dr Hans Gerding (Wijsbegeerte UL), dr. Gerard Visser (Wijsbegeerte UL), drs. Barbara Zwaan (Godsdienstwetenschappen UL) en dr. Rico Sneller (Godsdienstwetenschappen UL)